قتل مرموز در شانه‌در؛ کشف قدیمی‌ترین مدرک از مرگ انسان نئاندرتال بر اثر اصابت نیزه

به گزارش گفتمان ما به نقل از Entekhab،

زومیت: کشفی نادر در غار شانه‌در، داستان مرگ هولناک یک نئاندرتال را بازگو می‌کند که احتمالاً بر اثر برخورد نیزه‌ای چوبی به شانه‌اش از دنیا رفته است. باستان‌شناسان اعلام کرده‌اند که یک نئاندرتال که ۷۵هزار سال پیش در غار شانه‌در در کردستان عراق دفن شده بود، بر اثر فرورفتن نیزه‌ای چوبی در قفسه سینه‌اش جان باخته است. هرچند نمی‌توان با قطعیت فهمید دقیقاً چه اتفاقی رخ داده، این خشونت ممکن است نتیجه حمله‌ای هدفمند بوده باشد. اما پومروی، دیرین‌انسان‌شناس دانشگاه کمبریج و نویسنده اول مطالعه‌ای که کشف جدید را توصیف کرده است، در بیانیه‌ای گفت: «موقعیت زخم و نیروی لازم برای عبوردادن آن از بدن نئاندرتال، نشانه‌های یک ضربه مرگبار عمدی را در خود دارند که به سمت قلب نشانه رفته است.» پومروی و همکارانش در پژوهش خود، استخوان‌های نئاندرتالی به نام شانه‌در A را بررسی کردند؛ فردی که درحدود ۴۵ سالگی به شکلی خشونت‌آمیز جان باخت و سپس در غار شانه‌در به خاک سپرده شد. محوطه باستان‌شناسی شانه‌در به‌دلیل کشف شواهد از دفن هدفمند مردگان در آن، شهرت دارد؛ رفتاری که کارشناسان زمانی تصور می‌کردند تنها انسان‌های مدرن (هومو ساپینس) آن را انجام می‌دادند. هرچند فرضیه‌ی مشهور «دفن با گُل» توسط نئاندرتال‌ها در شانه‌در، بعدها رد شد، شواهد دیگر در همین غار، از دفن مکرر این انسان‌های منقرض‌شده حکایت می‌کند. نویسندگان پژوهش می‌نویسند این شواهد نشان می‌دهد که نئاندرتال‌ها معنای خاصی برای این مکان قائل بودند. اسکلت شانه‌در A هنگام کشف در سال ۲۰۱۹ ناقص بود و تنها یک دست راست تقریباً کامل، سه دنده، شش دندان و یک استخوان کتف چپ از آن باقی مانده بود. به همین دلیل، پژوهشگران نتوانستند جنسیت این نئاندرتال را تعیین کنند. باستان‌شناسان در نزدیکی لبه استخوان کتف، سوراخی گرد به قطر حدود ۱٫۵ سانتی‌متر و قطعه‌ای گرد از استخوان را مشاهده کردند که از کتف جدا شده بود. پژوهشگران احتمال دادند که این آسیب پس از مرگ ایجاد نشده باشد و عواملی مانند جویدن استخوان به‌وسیله حیوانات یا نفوذ حشرات را نیز رد کردند. پژوهشگران در مقاله نوشتند: «بهترین توضیح برای این سوراخ، واردشدن ضربه‌ای نافذ در حوالی زمان مرگ است؛ ضربه‌ای که ممکن است بر اثر برخورد پرتابه یا ابزاری تهاجمی و نوک‌تیز، مانند نیزه ایجاد شده باشد.» به‌طور مشخص، به نظر می‌رسد نیزه‌ای با سرعت زیاد از جلوی بدن وارد قفسه سینه نئاندرتال شده و استخوان کتف او را سوراخ کرده است. به‌گفته‌ی پژوهشگران، شکل زخم روی استخوان کتف با شواهد آزمایشی مربوط به جراحات ناشی از نیزه‌های چوبی مطابقت بیشتری دارد تا جراحات ناشی از سلاح‌های دارای نوک سنگی. نئاندرتال‌ها از نیزه‌های چوبی هم برای ضربه‌زدن از فاصله نزدیک و هم برای پرتاب‌کردن استفاده می‌کردند. بااین‌حال، مشخص نیست این فرد در جریان درگیری خشونت‌آمیز با نئاندرتالی دیگر کشته شده یا مرگش بر اثر حادثه‌ای هنگام شکار رقم خورده است. گرایم بارکر، دیگر نویسنده پژوهش و باستان‌شناس دانشگاه کمبریج، در بیانیه‌ای گفت: «تنها چیزی که می‌توانیم درباره پایان زندگی این نئاندرتال بدانیم، این است که مرگش خشونت‌آمیز بود و بر اثر اصابت نیزه‌ای چوبی رقم خورد.» مراقبت و حمایت دیگر نئاندرتال‌ها هرچند زندگی نئاندرتال شانه‌در A زودتر از انتظار به پایان رسید، شواهد موجود در دندان‌هایش نشان می‌دهد که او در دوران زندگی از مراقبت دیگران برخوردار بوده است. پژوهشگران نوشتند هر شش دندان شانه‌در A به شکلی غیرمعمول و به‌شدت ساییده شده بودند. یکی از آن‌ها (دندان جلویی که مقدار زیادی جرم روی آن وجود داشت)، در دوران زندگی نئاندرتال از وسط شکسته بود؛ بااین‌حال، او برای مدت قابل‌توجهی به استفاده از همان دندان آسیب‌دیده ادامه داده بود. مجموعه دندان‌ها نشان می‌دهد که این نئاندرتال دچار ضربه شدیدی به ناحیه صورت شده که باعث شکستن دندان جلویی فک پایین و احتمالاً آسیب‌های دیگر به فک شده است. به‌گفته‌ی پومروی، کشف دو نئاندرتال که بر اثر اصابت سلاحی نوک‌تیز در شانه‌در زخمی شده بودند و مرگشان ۲۵هزار سال با یکدیگر فاصله داشت جالب‌توجه است؛ هرچند احتمال دارد این شباهت صرفاً تصادفی باشد. پژوهشگران در مقاله خود می‌نویسند جراحات ناشی از ضربه، دفن عمدی مردگان و شواهد غیرمستقیم استفاده از نیزه‌های چوبی، همگی نشان می‌دهند که زندگی و مرگ نئاندرتال‌ها در ۷۵هزار سال پیش، پیچیده‌تر از چیزی بود که شاید تصور می‌کردیم.