آنجا که داروخانه بیشتر از کتاب‌خانه است یعنی توسعه پایدار نیست

به گزارش گفتمان ما به نقل از Tabnak،

به گزارش سرویس اجتماعی تابناک، انسان لازم است گاه هیچ‌کاری نکند! این جمله شاید شاه‌بیت نشستی باشد که با عنوان درنگی بر کتاب «انقلاب یک کاه» نوشته ماسانوبو فوکوئوکا در کتابسرای راوی برگزار شد. محمد درویش مهمان این نشست در ابتدا به بررسی شرایط ایران، و اشتراک آرزوهای ما و نویسنده ژاپنی کتاب «انقلاب یک کاه» گفت: «ما متعلق به فرهنگ و تمدنی هستیم که با درک و شعوری مثال‌زدنی توانسته‌ایم در یکی از نادرترین نقاط جهان یعنی کمربند خشک جهان، دوام بیاوریم. زیرا در این نقطه از زمین، زمان صبوری برای شکل‌گیری ۱ سانتی‌متر خاک ۸۰۰ سال است. ما تنها کشور نوار کمربند خشک جهان هستیم که دو هزار پایه درخت کهنسال در آن وجود دارد و زنان و مردان ساکن آن، با درایت خود می‌دانستند که چطور باید از قطره‌قطره آب و خاک این زمین به درستی استفاده کنند و این امر شگفت‌انگیز، یکی از بهانه‌های افتخار ایرانی بودن ما است. وی افزود: وقتی این کتاب را خواندم خیلی بیشتر به ایرانی بودنم مفتخر شدم. زیرا بسیاری از درس‌ها و آمال و آرزوهایی که فوکوئوکا از آنها صحبت می‌کند، ما از هزاران سال پیش در ایران خودمان داشته‌ایم. برای نمونه، تا قبل از ورود موتورپمپ‌ها و تا پیش از نابودی نظام دیرینه سنتی حاکم بر کشاورزی و منابع طبیعی‌مان، مشهور به انقلاب شاه و ملت، همه این نهادسازی‌ها را از دست دادیم و چیزی جایگزین آن نکردیم! » او با توجه به نابودی جنگل‌های هیرکانی و آسیب‌هایی که در طی سالیان به محیط زیست وارد شده، گفت: «این کتاب سوال مهمی را در ذهن ایجاد می‌کند: اگر ما وجدان بیداری داریم و حاضریم که عملکرد شش دهه اخیر کشورمان را بررسی کنیم، آیا دستاوردهایمان در زمینه حفظ محیط زیست کمتر شده است یا بیشتر؟ ! این کنشگر و پژوهشگر محیط زیست، با اشاره به این که در کشور ما بیشترین بودجه در اختیار نهاد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی قرار می‌گیرد، گفت: «در بسیاری از خیابان‌های مهم کشور ما، معمولا یکی‌دو داروخانه به چشم می‌خورد اما الزاما در همه خیابان‌هایمان کتابفروشی و موزه و کتابخانه نیست. کشوری که بیشترین بودجه‌اش صرف نهاد بهداشت و درمان و آموزش پزشکی می‌شود و رشد داروخانه‌هایش بیش از کتابخانه‌هایش است، حتما که در مسیر توسعه پایدار حرکت نمی‌کند! وی گفت: با خواندن کتاب «انقلاب یک کاه» کمی سبک هم می‌شویم زیرا درمی‌یابیم که این مشکلات فقط درد ایران نیست. ایالات متحده آمریکا نیز به شدت درگیر همین سندروم است. در حالی که همه ما باید به پیشگیری و بالادست بیشتر توجه کنیم. فوکوئوکا نیز همین را می‌گوید. او هم معتقد است که ما باید به بالادست بیشتر توجه کنیم. طبیعت به عنوان معلم ۴.۶ میلیاردساله ما، بهترین الگو برای زندگی پایدار با کمترین آسیب محیط زیستی است.» تجربه غرقگی در جهان شلوغ امروز هادی صمدی دیگر سخنران این نشست با اشاره به این که این کتاب بیش از آن که اثری در حوزه کشاورزی باشد، اثری فلسفی است، گفت: «از منظرهای مختلفی می‌توان به این کتاب نگریست. به رغم این که نویسنده بسیار ساده می‌نویسد اما متن او غنای فلسفی بالایی دارد. وی افزود: من با خواندن بخش‌های ابتدایی این اثر به یاد پرفورمنس‌های مارینا آبرامویچ می‌افتادم. او در همان پرفورمنسی که به مدت سه ماه، ساعت‌ها پشت یک صندلی می‌نشست، به ما گوشزد کرد که انسان این روزگار گمان می‌کند باید هر لحظه و هر ساعت مشغول انجام کاری باشد! فوکوئوکا نیز به ما یاد می‌دهد که اتفاقا گاهی اوقات باید هیچ کاری نکنیم! » صمدی، پژوهشگر آینده‌پژوهی تکاملی، با اشاره به اهمیت تجربه غرقگی و ارتباط آن با شکوفایی گفت: «هرچه جلوتر آمده‌ایم تجربه‌های غرقگی ما کمتر شده است. همان تجربه‌هایی که همراه با مهارت است! مانند نجاری که ساعت‌ها غرق در کار خود است. اما غرق شدن در اینستاگرام، به دلیل عدم وجود مهارت، دیگر تجربه غرقگی به حساب نمی‌آید. فوکوئوکا در جای‌جای اثر خود نشان می‌دهد که چه تجربه‌های غرقگی زیبایی در ارتباط با طبیعت دارد. اعتماد به خرد طبیعت علیرضا شاردی، مترجم کتاب «انقلاب یک کاه» آخرین سخنران این نشست بود که درباره انتشار اثرش گفت: «این کتاب چند جنگ و اعتراض را پشت سر گذاشته و تورم‌های زیادی را تجربه کرده تا امروز به چاپ رسیده است. کتاب «انقلاب یک کاه» حدود ۱۰ سال پیش به دستم رسید. در اروپا زندگی می‌کردم و در ظاهر همه چیز خوب بود اما در وجودم خلاهای فلسفی و ارزشی زیادی نسبت به خودم و جهان داشتم. همان‌موقع، وقتی این کتاب را خواندم، برایم اثری تکان‌دهنده بود و مسیری نو در زندگی‌ام ایجاد کرد.» شاردی درباره روشن‌ضمیری ماسانوبو فوکوئوکا گفت: «این طور نبوده که فوکوئوکا صرفا به ذن، کشاورزی، بودا و فلسفه علاقمند باشد و بعد بخواهد که با ترکیب این مفاهیم به دریافت جدیدی برسد. وجه فلسفی و عرفانی این مرد آنقدر قوی است که دقیقا منطبق بر دیگر وجوه زندگی‌اش (یعنی کشاورزی و حتی تربیت فرزند و شاگردانش) شده. او با توجه به رویکرد نویسنده این اثر به سیستم‌های پیچیده گفت: «بعد از این که فوکوئوکا با نگاه سیستمی سوار بر نیروهای طبیعت شده، آنقدر به نتایج شگفت‌انگیزی دست یافته که توانسته انقلابی در حوزه محیط زیست ایجاد کند. او حتی در اواخر عمر خود، در حال بازیابی زمین‌های بایری شده بود که با اقدامات بشری دیگر مرده بودند. این گواهی است بر تاثیرگذار بودن رویکردهای سیستمی. وی افزود: فوکوئوکا معتقد است که فهم بشر محدود است و ما باید فروتنانه بپذیریم که از درک طبیعت و پیچیدگی‌های آن محروم هستیم. پس باید بدون کنترل‌گری با طبیعت و زمین ارتباط برقرار کنیم. او یاد می‌دهد که بدون کنترل‌گری و قضاوت، پدیده‌های طبیعی را مشاهده کنیم. و بعد از مشاهده‌گری به خرد طبیعت اعتماد کنیم. وی گفت: برای مثال، وقتی دانه‌ای در خاک می‌کاریم و امید داریم که روزی درخت سیب شود، به طبیعت اعتماد داریم و هر روز به سراغ آن دانه نمی‌رویم که مبادا برای رشد دچار مشکل شده باشد. اما به محض ایجاد کوچک‌ترین پیچیدگی‌ها اعتمادمان را به طبیعت از دست می‌دهیم. این الگو در زندگی ما نیز تکرار می‌شود. ما گمان می‌کنیم که اگر فرد مقابلمان را کنترل نکنیم محکوم به خرابی و فساد خواهد شد! » کتاب «انقلاب یک کاه» (راهنمای رویکرد طبیعی به ذهن، خاک و زندگی) با ترجمه علیرضا شاردی در ۲۰۰ صفحه منتشر شده است.