هزاران نفر بر فراز دیوار برلین؛ روایت شبی که تاریخ اروپا تغییر کرد؛ ۱۸ آبان ۶۸/ روایت واشنگتن‌ پست در همان روز

به گزارش گفتمان ما به نقل از Khabar Online،

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، روز پنجشنبه ۱۸ آبان ۱۳۶۸، یکی از مهم‌ترین رویدادهای تاریخ معاصر اروپا رقم خورد؛ دولت آلمان شرقی محدودیت‌های سفر به غرب را لغو کرد و ساعاتی بعد، هزاران نفر از شهروندان دو سوی برلین از گذرگاه‌های مرزی عبور کردند و روی دیواری گرد آمدند که ۲۸ سال نماد جدایی شرق و غرب اروپا بود. گزارش پیش رو، روایت واشنگتن پست را از لحظات اعلام این تصمیم، شادی مردم در دو سوی دیوار و بحرانی که حکومت کمونیستی آلمان شرقی را به عقب‌نشینی واداشت در ادامه می‌خوانید: آلمان شرقی دیوار برلین و مرزهای خود را گشود؛ شهروندان اجازه یافتند آزادانه به غرب سفر کنند ۹ نوامبر ۱۹۸۹ (۱۸ آبان ۱۳۶۸) نوشته رابرت جی. مک‌کارتنی برلین شرقی، ۹ نوامبر ـ آلمان شرقی امروز مرزهای خود را به روی غرب گشود و اعلام کرد که شهروندان این کشور می‌توانند آزادانه سفر یا مهاجرت کنند. این تصمیم، از زمان جنگ جهانی دوم تاکنون، شگفت‌انگیزترین گام در مسیر پایان دادن به تقسیم اروپا میان شرق و غرب به شمار می‌رود. دولت آلمان شرقی که با بحران سیاسی فزاینده‌ای روبه‌رو بود ـ بحرانی که به گفته یکی از مقام‌های ارشد این کشور، موجودیت حزب کمونیست حاکم را به خطر انداخته بود ـ اعلام کرد به مقام‌های مسئول دستور داده شده است بدون هیچ تأخیری با درخواست شهروندان برای سفر به خارج یا ترک کشور موافقت کنند. گونتر شابوفسکی، مسئول امور رسانه‌ای دولت، اندکی پیش از ساعت هفت عصر (یک بعدازظهر به وقت شرق آمریکا) در یک نشست خبری گفت: «امروز تصمیمی گرفته شد که به همه شهروندان امکان می‌دهد از طریق گذرگاه‌های مرزی آلمان شرقی کشور را ترک کنند.» با انتشار این خبر، صدها نفر از ساکنان شادمان برلین شرقی به سوی برلین غربی سرازیر شدند تا برای نخستین بار از بخش غربی شهری دیدن کنند که ۲۸ سال با دیواری بتنی به ارتفاع ۱۳ پا (حدود چهار متر) از یکدیگر جدا شده بود؛ دیواری که شناخته‌شده‌ترین نماد پرده آهنین به شمار می‌رفت. در سوی غربی، جمعیت زیادی در اطراف دیوار گرد آمدند و بطری‌های شامپاین را میان یکدیگر دست‌به‌دست کردند. مردم برلین که شهرشان صحنه رویارویی‌های پرتنش نیروهای شوروی و آمریکا و همچنین تلاش‌های مرگبار شهروندان آلمان شرقی برای فرار از دیوار به‌شدت محافظت‌شده بود، این رویداد را با شادی جشن گرفتند. در صحنه‌ای خارق‌العاده در نزدیکی دروازه براندنبورگ، در امتداد خط تقسیم شهر، ده‌ها جوان آلمانی از شرق و غرب بر فراز دیوار رفتند تا یکدیگر را در آغوش بگیرند و جشن بگیرند. برخی نیز با چکش و قلم‌های کوچک شروع به کندن تکه‌هایی از دیوار کردند. بر فراز کورفورستندام، بلوار اصلی برلین غربی، آتش‌بازی برپا شد و جشن خودجوش خیابانی تا نخستین ساعات بامداد ادامه یافت. یواخیم لوچسی، شهروند ۴۱ ساله آلمان شرقی، در حالی که همراه همسر و دو پسرش از میان ردیف خودروهایی عبور می‌کرد که پیوسته بوق می‌زدند، گفت: «وقتی خبر را از رادیو شنیدیم، بچه‌ها را از خواب بیدار کردیم و برای حضور در این روز تاریخی آن‌ها را با خودمان آوردیم.» هلموت کوهل، صدراعظم آلمان غربی که در لهستان به سر می‌برد، گفت ممکن است ناچار شود سفر خود به آن کشور را نیمه‌تمام بگذارد، زیرا به گفته او، «تحولات در آلمان شرقی اکنون غیرقابل پیش‌بینی شده است.» اقدام آلمان شرقی در غرب به‌ عنوان پیروزی تاریخی آزادی مورد استقبال قرار گرفت. جورج بوش، رئیس‌جمهور آمریکا، این تصمیم را «رویدادی چشمگیر برای آلمان شرقی و البته برای آزادی» توصیف کرد. در شهر بن، پارلمان آلمان غربی شامگاه امروز پس از شنیدن این خبر، به‌طور خودجوش سرود ملی کشور را خواند. والتر مومپر، شهردار برلین غربی، گفت: «روز موعود سرانجام فرا رسیده است. دیوار برلین دیگر مردم این شهر را از یکدیگر جدا نمی‌کند.» با رسیدن خبر تصمیم جدید دولت آلمان شرقی به چکسلواکی، شهروندان آلمان شرقی که در آن کشور حضور داشتند، با سرعتی حدود چهار هزار نفر در ساعت از مرز عبور کردند و وارد ایالت باواریا در جنوب آلمان غربی شدند. خبرگزاری رسمی آلمان شرقی، ADN، گزارش داد که این رقم ۱۰ برابر تعداد افرادی بود که تنها چند ساعت پیش از آن از مرز عبور می‌کردند. تا پیش از اعلام تصمیم امشب، بیش از ۵۰ هزار نفر از شهروندان آلمان شرقی طی چند روز گذشته از مسیر چکسلواکی برای فرار از کشور خود استفاده کرده بودند. همین موج خروج شهروندان، یکی از عواملی بود که دولت برلین شرقی را به پذیرش وضعیتی سوق داد که گریزناپذیر به نظر می‌رسید. در ابتدا درباره نوع مدارک لازم برای ورود به برلین غربی سردرگمی زیادی وجود داشت. برخی مرزبانان عده‌ای را بازمی‌گرداندند و می‌گفتند آن‌ها باید مجوزی از پلیس دریافت کنند که صدور آن تا صبح روز بعد امکان‌پذیر نبود. اما سرانجام مرزبانان دروازه‌ها را گشودند، حتی مهر زدن روی کارت‌های شناسایی را متوقف کردند و اجازه دادند رفت‌وآمد میان دو بخش شهر بدون هیچ محدودیتی انجام شود. مسافران توانستند به‌ صورت رایگان از تنها خط مترویی استفاده کنند که از زیر دیوار عبور می‌کرد. در ایستگاه فریدریش‌اشتراسه در بخش شرقی شهر نیز دیگر خبری از صف‌های انتظار برای بررسی مدارک نبود. در همین حال، نگرانی‌هایی مطرح شد مبنی بر این‌که آلمان غربی، که به‌ طور خودکار به هر شهروند آلمان شرقی که به این کشور مهاجرت می‌کند تابعیت و مزایای اجتماعی اعطا می‌کند، ممکن است در ماه‌های آینده با ورود بیش از یک میلیون مهاجر روبه‌رو شود. هلموت کوهل روز پنجشنبه در ورشو اعلام کرد که پس از بازگشت به کشور، قصد دارد هرچه سریع‌تر گفت‌وگوهای فوری با اگون کرنتس، رهبر جدید آلمان شرقی، برگزار کند. شابوفسکی گفت دولت این تصمیم را برای کاهش فشار بر چکسلواکی اتخاذ کرده است؛ فشاری که در پی موج تازه مهاجرت شهروندان آلمان شرقی به آلمان غربی از آخر هفته گذشته ایجاد شده بود. در آن زمان، مقام‌های آلمان شرقی مسیر قانونی تازه‌ای را برای خروج شهروندان از کشور، از طریق کشور کمونیستی همسایه، گشوده بودند. شابوفسکی گفت: «ما بر این باوریم که دیگر نمی‌توان این مسئله را از طریق یک کشور ثالث دوست حل‌وفصل کرد.» دولت همچنین امیدوار بود که با اعطای حق سفر آزادانه به شهروندان، آن‌ها را از تصمیم به مهاجرت دائمی منصرف کند؛ زیرا اکنون می‌توانستند بدون محدودیت به خارج از کشور سفر کنند. شابوفسکی گفت دولت در آینده نزدیک قصد ندارد دیوار را تخریب کند و تلویحاً اعلام کرد که برچیده شدن آن تنها در چارچوب یک «فرایند صلح‌آمیز» با آلمان غربی امکان‌پذیر خواهد بود. کاهش گسترده محدودیت‌های سفر، تازه‌ترین اقدام رهبران کمونیست برای بازپس‌گیری اقتدار خود بود؛ رهبرانی که در ماه گذشته با تظاهرات گسترده برای اصلاحات دموکراتیک و مهاجرت ۲۲۵ هزار شهروند آلمان شرقی به آلمان غربی در طول سال جاری روبه‌رو شده بودند. در نشانه‌ای از وخامت اوضاع، هانس مودرو، برجسته‌ترین رهبر اصلاح‌طلب حزب کمونیست، اعلام کرد که این حزب باید سریع‌تر دست به اقدام بزند، در غیر این صورت ممکن است قدرت را به‌طور کامل از دست بدهد. خبرگزاری رسمی ADN به نقل از مودرو گزارش داد که او در نشست ویژه کمیته مرکزی حزب گفته است: «موجودیت حزب، سوسیالیسم در جمهوری دموکراتیک آلمان (آلمان شرقی) و شکل نوسازی‌شده سوسیالیسم در معرض خطر قرار دارد.» مودرو روز چهارشنبه و در جریان تغییرات گسترده در ساختار رهبری حزب، به عضویت دفتر سیاسی درآمد و برای تصدی مقام نخست‌وزیری بعدی کشور نامزد شد. رهبران کمونیست در اقدام دیگری برای نشان دادن جدیت خود در زمینه ایجاد تغییرات، امروز اعلام کردند که کنفرانسی فوق‌العاده برای حزب در روزهای ۱۵ تا ۱۷ دسامبر برگزار خواهد شد. این کنفرانس تنها چهارمین کنفرانس حزبی در تاریخ آلمان شرقی و نخستین مورد از سال ۱۹۵۶ تاکنون خواهد بود. تصمیم به برگزاری آن در دومین روز از نشست سه‌روزه کمیته مرکزی ۱۶۳ نفره حزب اتخاذ شد. قرار است در این کنفرانس، تغییرات عمده‌ای در ترکیب اعضای کمیته مرکزی، که اصلی‌ترین نهاد سیاست‌گذاری حزب به شمار می‌رود، بررسی شود. همچنین برنامه «نوسازی سوسیالیستی» که کرنتس از زمان رسیدن به قدرت در ۱۸ اکتبر آغاز کرده است، در دستور کار قرار خواهد گرفت. رهبران حزب پس از آن تصمیم به برگزاری این کنفرانس گرفتند که حدود پنج هزار نفر از اعضای ناراضی و رده‌پایین حزب، روز چهارشنبه در برابر مقر حزب تجمع اعتراضی برگزار کردند؛ در حالی که کمیته مرکزی در داخل ساختمان مشغول برگزاری نشست بود. معترضان از آن‌چه کندی رهبران حزب در پاسخ‌گویی به خواسته‌های عمومی برای ایجاد جامعه‌ای متکثرتر و اقتصادی کارآمدتر می‌دانستند، ناراضی بودند. خبرگزاری رسمی ADN گزارش داد که این کنفرانس در «پاسخ به پیشنهادها و مطالبات متعدد اعضای بدنه حزب» برگزار خواهد شد. با این حال، کمیته مرکزی از پذیرش بسیاری از درخواست‌های درون‌حزبی برای برگزاری کنگره حزب خودداری کرد؛ کنگره‌ای که در مقایسه با کنفرانس حزبی از اختیارات بیشتری برای برکناری اعضای بی‌اعتبارشده کمیته مرکزی برخوردار بود. همچنین اعلام شد که مجلس خلق، نهاد قانون‌گذاری آلمان شرقی، روز دوشنبه تشکیل جلسه خواهد داد تا نخست‌وزیر جدیدی را انتخاب کند؛ فردی که تقریباً قطعی است مودرو خواهد بود. قرار است کابینه جدید نیز در همین جلسه انتخاب شود. کابینه ۴۴ نفره پیشین روز سه‌شنبه استعفا داده بود تا زمینه برای روی کار آمدن رهبران جدیدی فراهم شود که شاید از اعتبار بیشتری نزد افکار عمومی برخوردار باشند. محدودیت‌های شدید سفر از دیرباز یکی از مهم‌ترین دلایل نارضایتی شهروندان آلمان شرقی بوده است. شعار «دیوار باید برچیده شود! » در ماه گذشته بارها در تظاهرات گسترده‌ای که در سراسر کشور برگزار شد، شنیده می‌شد. مقام‌های آلمان شرقی مانع سفر شهروندان می‌شدند، زیرا بیم داشتند شمار زیادی از آن‌ها پس از خروج از کشور بازنگردند. سیاست جدید از نظر فنی تنها اقدامی «موقت» محسوب می‌شود و قرار است تا زمان تصویب قانون جدید سفر به اجرا گذاشته شود. با این حال، روشن بود که دولت تحت فشار نمی‌تواند پس از اعطای آزادی سفر به شهروندان، آن را پس بگیرد. سیاستی که امروز تصویب شد، بسیار آزادانه‌تر از طرح اولیه قانون سفر بود که روز دوشنبه ارائه شده بود. آن طرح با انتقاد گسترده مردم روبه‌رو شد و کمیته‌ای پارلمانی نیز تنها یک روز بعد آن را رد کرد. سیاست جدید، الزام دیرینه شهروندان برای ارائه دلیل خاصی مانند تولد یا مرگ یکی از بستگان برای سفر به غرب را لغو می‌کرد. شهروندان همچنان باید برای سفر درخواست مجوز می‌دادند، اما در بیانیه‌ای که شابوفسکی قرائت کرد، آمده بود: «مجوزها در کوتاه‌ترین زمان ممکن صادر خواهند شد.» درباره ضرورت داشتن گذرنامه برای سفر نیز گزارش‌های متناقضی منتشر شد، اما شابوفسکی این موضوع را یک مسئله «فنی» دانست. او گفت اگر داشتن گذرنامه ضروری باشد، این مدرک «بلافاصله» صادر خواهد شد. تنها حدود یک‌چهارم شهروندان آلمان شرقی گذرنامه داشتند و بیشتر مردم پس از بازگشت از سفرهای خارجی مجبور بودند گذرنامه‌های خود را به پلیس تحویل دهند. شهروندانی که قصد داشتند برای همیشه کشور را ترک کنند، باید درخواست خود را به اداره پلیس محل سکونت یا وزارت کشور ارائه می‌کردند. در بیانیه رسمی دولت آمده بود که به مقام‌های مسئول «دستور داده شده است روادید خروج دائمی را بدون تأخیر صادر کنند». لغو بیشتر محدودیت‌های سفر و مهاجرت، نه‌تنها شامل عبور از مرز به‌شدت محافظت‌شده میان دو آلمان، بلکه شامل سفر به برلین غربی نیز می‌شد؛ منطقه‌ای که در محاصره خاک آلمان شرقی قرار داشت و در فاصله ۱۱۰ مایلی (حدود ۱۷۷ کیلومتری) از آلمان غربی واقع شده بود. در تحول دیگری، بیانیه‌ای از کرنتس منتشر شد که به نظر می‌رسید از تأکید او در روز چهارشنبه بر ضرورت برگزاری انتخابات آزاد و دموکراتیک در آلمان شرقی عقب‌نشینی می‌کند. کرنتس در دیداری کوتاه با یوهانس راو، سیاستمدار ارشد آلمان غربی که به این کشور سفر کرده بود، گفت کمونیست‌ها «از شرکت در انتخابات آزاد هراسی ندارند، زیرا به نظر من ما همیشه انتخابات آزاد داشته‌ایم». راو که نخست‌وزیر ایالت نوردراین-وستفالن در آلمان غربی و از حزب سوسیال‌دموکرات بود، پس از این دیدار گفت او و کرنتس درباره مفهوم انتخابات آزاد «دیدگاه‌های بسیار متفاوتی» دارند. راو جزئیات بیشتری در این‌باره ارائه نکرد، اما گفت کرنتس در هر صورت اعلام کرده است که انتخابات پارلمانی پیش از موعد مقرر در سال ۱۹۹۱ برگزار نخواهد شد. ۲۵۹