به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، در نیروگاه هستهای، انرژی حاصل از شکافت هسته اتمها به گرما تبدیل میشود.
به گزارش گفتمان ما به نقل از Khabar Online،
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، در نیروگاه هستهای، انرژی حاصل از شکافت هسته اتمها به گرما تبدیل میشود. این گرما برای تولید بخار و چرخاندن توربین به کار میرود. توربین نیز ژنراتور را به حرکت درمیآورد و در نهایت برق تولید میشود. این فرایند از نظر تولید بخار و برق به نیروگاههای حرارتی معمولی شباهت دارد، اما منبع اصلی گرما در نیروگاه هستهای، واکنش هستهای است. سازوکار تولید برق در نیروگاه هستهای بیشتر نیروگاههای هستهای تجاری از فرایندی به نام شکافت هستهای استفاده میکنند. در این فرایند، هسته اتمهای سنگینی مانند اورانیوم-۲۳۵ پس از برخورد با نوترون به هستههای کوچکتر تقسیم میشود. این واکنش، مقدار زیادی انرژی، نوترونهای جدید و محصولات شکافت آزاد میکند. نوترونهای آزادشده میتوانند با هستههای دیگر اورانیوم برخورد کنند و شکافتهای بیشتری به وجود آورند. اگر این واکنش زنجیرهای بهصورت کنترلشده ادامه پیدا کند، گرمای موردنیاز برای تولید برق بهطور پیوسته فراهم میشود. مراحل اصلی تولید برق در نیروگاه هستهای عبارتاند از: ۱. شکافت هستهای: در قلب راکتور، سوخت هستهای شکافته میشود و گرما تولید میکند. ۲. انتقال گرما: آب یا ماده خنککننده، گرمای تولیدشده در راکتور را جذب و منتقل میکند. ۳. تولید بخار: گرما برای تبدیل آب به بخار استفاده میشود. در برخی راکتورها آب مستقیما در مدار راکتور به بخار تبدیل میشود و در برخی دیگر، گرما از طریق مبدل حرارتی به مدار جداگانه انتقال مییابد. ۴. چرخش توربین: بخار پرفشار به پرههای توربین برخورد میکند و باعث چرخش آن میشود. ۵. تولید برق: توربین به ژنراتور متصل است و با چرخاندن آن، انرژی مکانیکی به انرژی الکتریکی تبدیل میشود. ۶. تبدیل بخار به آب: بخار خروجی از توربین در کندانسور سرد و دوباره به آب تبدیل میشود تا در چرخه تولید بخار مورد استفاده قرار گیرد. اجزای اصلی نیروگاه هستهای نیروگاه هستهای از تجهیزات گوناگونی تشکیل شده است که هرکدام وظیفه مشخصی در تولید برق و حفظ ایمنی دارند. راکتور هستهای راکتور مهمترین بخش نیروگاه است و واکنش شکافت در آن انجام میشود. گرمای اصلی موردنیاز برای ادامه فرایند تولید برق در قلب راکتور ایجاد میشود. سوخت هستهای سوخت نیروگاه معمولا از اورانیوم تشکیل میشود که درصد مشخصی از ایزوتوپ شکافتپذیر اورانیوم-۲۳۵ را دارد. سوخت درون میلههای مخصوص قرار میگیرد و در قلب راکتور جای داده میشود. میلههای کنترل میلههای کنترل از موادی ساخته میشوند که نوترونها را جذب میکنند. با وارد یا خارجکردن این میلهها از قلب راکتور، شدت واکنش زنجیرهای تنظیم میشود. در شرایط اضطراری نیز میتوان با واردکردن سریع آنها واکنش را متوقف کرد. خنککننده خنککننده مادهای مانند آب، گاز یا در برخی طراحیها فلز مایع است که گرمای تولیدشده در راکتور را منتقل میکند. کنترل دمای راکتور و جلوگیری از افزایش بیش از حد آن به عملکرد درست این بخش وابسته است. مولد بخار در برخی طراحیها، گرمای مدار اولیه به آب موجود در مدار ثانویه منتقل میشود و بخار موردنیاز توربین را تولید میکند. این بخش معمولاً در راکتورهای آب فشرده کاربرد دارد. توربین و ژنراتور توربین انرژی بخار را به حرکت مکانیکی تبدیل میکند. ژنراتور که به توربین متصل است، این حرکت را به انرژی الکتریکی تبدیل میسازد. کندانسور کندانسور بخار خروجی از توربین را سرد میکند و آن را دوباره به آب تبدیل میسازد. آب بهدستآمده دوباره وارد چرخه تولید بخار میشود. سامانههای ایمنی و محفظه حفاظتی این تجهیزات برای کنترل شرایط غیرعادی، خنککردن راکتور، محدودکردن آسیب و جلوگیری از انتشار مواد رادیواکتیو در محیط طراحی شدهاند. انواع راکتورهای هستهای راکتورهای هستهای از نظر نوع خنککننده، ساختار و شیوه انتقال گرما انواع مختلفی دارند. مهمترین آنها عبارتاند از: راکتور آب فشرده راکتور آب فشرده یا PWR یکی از رایجترین انواع راکتورهای تجاری است. در این سیستم، آب مدار اولیه تحت فشار زیاد نگهداری میشود تا با وجود دمای بالا به جوش نیاید. این آب گرما را به مولد بخار منتقل میکند و در مدار ثانویه بخار تولید میشود. راکتور آب جوشان در راکتور آب جوشان یا BWR، آب درون قلب راکتور به جوش میآید و بخار تولیدشده مستقیما به سمت توربین هدایت میشود. در این نوع نیروگاه، برخلاف راکتور آب فشرده، معمولا مولد بخار جداگانه وجود ندارد. راکتور آب سنگین در این نوع راکتور، آب سنگین بهعنوان کندکننده نوترون و در برخی طراحیها بهعنوان خنککننده استفاده میشود. آب سنگین دارای دوتریوم است و در طراحیهای خاص میتواند امکان استفاده از سوخت اورانیوم طبیعی را فراهم کند. راکتورهای پیشرفته برخی راکتورهای جدید از خنککنندههایی مانند گاز، فلز مایع یا نمک مذاب استفاده میکنند. این فناوریها با هدف بهبود ایمنی، افزایش بهرهوری سوخت و کاهش برخی پسماندها در حال توسعه هستند. بااینحال، میزان تجاریسازی و تجربه عملیاتی آنها با راکتورهای متداول یکسان نیست. مزایای نیروگاه هستهای استفاده از انرژی هستهای مزایای مهمی برای سیستمهای برقرسانی دارد: تولید برق پایدار: نیروگاه هستهای میتواند در تمام ساعات شبانهروز و مستقل از شرایط جوی برق تولید کند. انتشار کم کربن: در مرحله تولید برق، سوخت فسیلی سوزانده نمیشود و انتشار مستقیم دیاکسیدکربن بسیار ناچیز است. البته استخراج اورانیوم، ساخت نیروگاه و مدیریت پسماند در چرخه عمر نیروگاه انتشارهایی ایجاد میکنند. تولید انرژی زیاد: مقدار نسبتاً کمی سوخت هستهای میتواند انرژی قابلتوجهی تولید کند. کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی: انرژی هستهای میتواند تنوع منابع تولید برق را افزایش دهد و وابستگی به زغالسنگ، نفت و گاز را کاهش دهد. نیاز نسبتاً محدود به زمین: نیروگاههای هستهای در مقایسه با برخی تأسیسات تولید انرژی با ظرفیت مشابه، معمولاً به زمین کمتری نیاز دارند. عملکرد مناسب در تولید پایه: این نیروگاهها برای تأمین برق پایه شبکه، یعنی برق موردنیاز بهصورت پیوسته، کاربرد زیادی دارند. معایب و چالشهای نیروگاه هستهای تولید برق هستهای با محدودیتها و چالشهای مهمی همراه است: هزینه ساخت بالا طراحی و ساخت نیروگاه هستهای به سرمایهگذاری بسیار زیاد، فناوری پیشرفته و نیروی انسانی متخصص نیاز دارد. فرایند دریافت مجوز، ساخت و راهاندازی نیز ممکن است سالها طول بکشد. پسماند رادیواکتیو سوخت مصرفشده و برخی مواد باقیمانده از فعالیت نیروگاه پرتوزا هستند و باید بر اساس میزان پرتوزایی و ویژگیهایشان به روشهای تخصصی مدیریت و نگهداری شوند. پسماندهای با پرتوزایی بالا به راهکارهای بلندمدت و ایزولهسازی مطمئن نیاز دارند. احتمال وقوع حوادث هستهای در صورت بروز نقصهای جدی و ازکارافتادن سامانههای ایمنی، احتمال آسیب به راکتور و انتشار مواد رادیواکتیو وجود دارد. حوادثی مانند چرنوبیل و فوکوشیما اهمیت طراحی ایمن، نگهداری دقیق و آمادگی اضطراری را نشان دادهاند. نیاز به منابع آب بسیاری از نیروگاههای هستهای برای خنکسازی و فعالیت کندانسور به منابع آب قابلتوجهی نیاز دارند. کمبود آب یا افزایش دمای منابع آبی میتواند عملکرد نیروگاه را محدود کند. حساسیتهای امنیتی حفاظت از تأسیسات هستهای، سوخت و مواد رادیواکتیو اهمیت زیادی دارد و به نظارت، کنترل دسترسی و تدابیر امنیتی گسترده نیازمند است. پیچیدگی برچیدن نیروگاه در پایان عمر عملیاتی نیروگاه، فرایند تعطیلی، پاکسازی و برچیدن تجهیزات هستهای به زمان، فناوری و هزینه قابلتوجهی نیاز دارد. الزامات ایمنی در نیروگاه هستهای ایمنی یکی از مهمترین موضوعات در طراحی و بهرهبرداری نیروگاههای هستهای است. این تأسیسات با چندین لایه حفاظتی ساخته میشوند تا احتمال وقوع حادثه کاهش یابد و در صورت بروز مشکل، پیامدهای آن کنترل شود. سامانههای خنککننده اضطراری، میلههای کنترل، محفظه حفاظتی، سامانههای برق اضطراری و تجهیزات پایش پرتوزایی از بخشهای مهم ایمنی هستند. نیروگاهها همچنین باید بهطور منظم بازرسی شوند و کارکنان آنها آموزشهای تخصصی ببینند. هیچ فناوری صنعتی کاملاً بدون خطر نیست. میزان ایمنی نیروگاه به کیفیت طراحی، نگهداری، نظارت، مدیریت بحران و رعایت استانداردهای ملی و بینالمللی بستگی دارد. نقش نیروگاههای هستهای در آینده انرژی با افزایش تقاضای جهانی برای برق و ضرورت کاهش انتشار گازهای گلخانهای، انرژی هستهای بار دیگر مورد توجه بسیاری از کشورها قرار گرفته است. نیروگاههای هستهای میتوانند در کنار منابعی مانند انرژی خورشیدی و بادی، برق کمکربن و پایدار تولید کنند. یکی از فناوریهای مورد توجه در این حوزه، راکتورهای کوچک ماژولار است. این راکتورها ظرفیت کمتری دارند و با طراحی ماژولار توسعه داده میشوند. هدف از ساخت آنها کاهش پیچیدگی پروژهها، افزایش انعطافپذیری و امکان استفاده در شبکههای کوچکتر است. بااینحال، هزینه واقعی، مجوزهای ایمنی و میزان موفقیت تجاری آنها همچنان از موضوعات مهم ارزیابی این فناوری به شمار میروند. در آینده، انرژی هستهای میتواند در تولید برق پایه، تأمین گرمای صنعتی، تولید هیدروژن و کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی نقش داشته باشد. میزان این نقش به هزینه ساخت، سیاستهای انرژی، سطح ایمنی و نحوه مدیریت پسماند بستگی دارد. جمعبندی نیروگاه هستهای تأسیساتی برای تولید برق از انرژی حاصل از شکافت هستهای است. در این نیروگاهها، گرمای تولیدشده در راکتور برای تولید بخار، چرخاندن توربین و به حرکت درآوردن ژنراتور استفاده میشود. تولید پایدار برق، چگالی انرژی بالا و انتشار کم کربن از مزایای مهم این فناوری هستند. در مقابل، هزینه ساخت بالا، پسماند رادیواکتیو، نیاز به خنکسازی، پیچیدگی برچیدن نیروگاه و احتمال حوادث هستهای از چالشهای آن محسوب میشوند. انرژی هستهای در صورت طراحی، بهرهبرداری و نظارت ایمن میتواند بخشی از ترکیب منابع انرژی آینده باشد و در کنار انرژیهای تجدیدپذیر به تأمین برق پایدار و کمکربن کمک کند. ۵۷ 57

