کتاب «صلح و توسعه» ضمن مرور کوتاهی بر تهاجمات قدرتهای خارجی علیه ایران و شهادت انسانهای بیگناه، از جمله کودکان معصوم میناب و لامرد، تلاش میکند تصویری فراتر از تحولات روز ارائه دهد و به این پرسش اساسی پاسخ گوید که چگونه میتوان از دل بحرانها، مسیر صلحی پایدار و زمینهای برای توسعه و رفاه منطقهای پدید آورد.
به گزارش گفتمان ما به نقل از ILNA،
کتاب «صلح و توسعه» ضمن مرور کوتاهی بر تهاجمات قدرتهای خارجی علیه ایران و شهادت انسانهای بیگناه، از جمله کودکان معصوم میناب و لامرد، تلاش میکند تصویری فراتر از تحولات روز ارائه دهد و به این پرسش اساسی پاسخ گوید که چگونه میتوان از دل بحرانها، مسیر صلحی پایدار و زمینهای برای توسعه و رفاه منطقهای پدید آورد. نویسنده در بخشهایی از کتاب، به شبکه پیچیده قدرت و مناسبات سیاسی منطقه، نقش بازیگران مؤثر و لابیهای مخرّب، بهویژه آمریکا و اسرائیل، و نیز ایستادگی حماسی ملّت ایران میپردازد. در این میان، تلاشهای دیپلماتیک کشورهای منطقه برای میانجیگری و برقراری صلح میان ایران و آمریکا جایگاه ویژهای دارد. نقش پاکستان و تلاشهای سیّد عاصم منیر و شهباز شریف در بهرهگیری از دیپلماسی همسایگی، در کنار نقش مؤثر قطر، عمان، و مواضع ترکیه، مصر و عربستان سعودی، از جمله موضوعاتی است که در این کتاب مورد توجه قرار گرفته است. همچنین چالشهای پیشروی اسلامآباد و دیگر بازیگران منطقه در مسیر میانجیگری و دستیابی به راهکارهای عملی و عزّتمندانه برای ایران، با نگاهی به تجربههای موفق مذاکرات بینالمللی تشریح شده است. یکی از محورهای ابتکاری کتاب، معرفی مفهوم جدیدی با عنوان «شاخص ظرفیت اقتصادی برای صلح (Economic Capacity for Peace Index – ECPI) است. این شاخص بر این ایده استوار است که درهمتنیدگی منافع اقتصادی کشورهای منطقه میتواند به عاملی مؤثر برای تقویت انگیزه صلح، همکاریهای مشترک و همزیستی مسالمتآمیز ملّتها تبدیل شود. به بیان دیگر، هر اندازه منافع اقتصادی کشورها به یکدیگر پیوند بخورد، هزینههای منازعه افزایش و منافع همکاری و صلح پایدار، برجستهتر خواهد شد. کتاب در ادامه، از تحولات جاری فراتر میرود و با رویکردی آیندهپژوهانه، چشمانداز غرب آسیا در سال ۲۰۵۰ را ترسیم میکند. نویسنده معتقد است جهان در حال عبور از الگوهای سنتیِ قدرت و رقابت است و نسلهای آینده: (زِد، آلفا و بتا) با نگرش و رویکردهای متفاوتی به مناسبات سیاسی، اقتصادی و امنیتی و زندگی خواهند نگریست. در این چارچوب، مفاهیمی همچون گذار از «ژئوپلیتیک سرزمینی به ژئوپلیتیک شبکهها»، شکلگیری «عصر ژئوپلیتیک ارتباط»، تغییر ماهیت قدرت از فیزیکی به مجازی، نقش فزاینده هوش مصنوعی و اهمیت کریدورها با تعریفی فراتر از مسیرهای سنتی حملونقل، مورد توجه قرار گرفتهاند. از نگاه نویسنده، این تحولات میتوانند قواعد بازی آینده را دگرگون سازند و فرصتهای تازهای برای همکاری و توسعه منطقهای فراهم آورند.اما پیام محوری کتاب را باید در پیوند ناگسستنی صلح، امنیت و توسعه جستوجو کرد. نویسنده بر این باور است که صلح، انتخابی دشوار اما ضروری است؛ انتخابی که میتواند زمینهسازِ سازندگی، تحکیم منافع مشترک، رشد اقتصادی و رفاه نهتنها برای ایران، بلکه برای تمام کشورهای منطقه و حتی جهان باشد. در همین راستا، برای کمک به شکلگیری صلحی پایدار در غرب آسیا، دو پیشنهاد راهبردی مطرح شده است: نخست، ابتکار تأسیس «صندوق صلح برای توسعهPeace Fund for Development = PFD » با هدف پیوند دادن منافع اقتصادی کشورهای منطقه به صلح و همکاری؛ و دوم، انعقاد یک «پیمان امنیتی West Asia Security Accord = WASA» برای منطقه غرب آسیا، بمنظور تقویت اعتماد متقابل و ایجاد سازوکارهای پایدار امنیتی بدون حضور نیروهای فرا منطقه ای. کتاب ضمن ارج نهادن به تلاشهای دیپلماتیک و ضرورت حفظ کانالهای گفتوگو، بر این نکته نیز تأکید میکند که دستیابی به صلح، مستلزم هوشیاری در برابر کارشکنی بازیگرانی است که تداوم جنگ را در راستای منافع خود می بینند. علیاشرف افخمی، پژوهشگر و کارآفرین توسعهگرا، که پیشتر نیز آثاری با محوریت تجربههای موفق کشورها در حوزه حکمرانی، راهبرد و توسعه منتشر کرده است، در این کتاب بر اهمیت گفتوگو، بازآفرینی اعتماد، بهرهگیری از تجربیات موفق جهانی و پرهیز از سندروم تکرار اشتباه های گذشته تأکید دارد. از نگاه او، پیشرفت شتابان اقتصادی بسیاری از کشورهای منطقه، بهویژه همسایگان ایران، هشداری جدی و در عین حال فرصتی برای بازاندیشی در راهبردهای توسعه کشور است. فاصلهها را نمیتوان با همان سرعت گذشته جبران کرد؛ برای جبران عقبماندگیها، به شتاب، تحول در نگرش و گاه جهشی فراتر از انتظار نیاز است، به تعبیر دیگر: «بجای راه رفتن، دویدن کافی نیست، بلکه بایستی پرواز کرد». پیام پایانی نویسنده در این عبارت خلاصه می شود: «با تکیه بر خردمندی و حکمرانی خوب، میتوان در شرایط صلح، سرمایهگذاریها را به سوی توسعه متوازن در ایران و منطقه رهنمون ساخت».کتاب «صلح و توسعه» در نهایت، دعوتی است به تأملِ دوباره درباره آینده؛ آیندهای که در آن، به جای رقابت برای تداوم دشمنی و ویرانی، به همکاری برای ساختن و همافزایی منافع روی آورد، و به جای انتقال میراث جنگ به نسلهای بعد، امید و فرصتهای توسعه به آنان سپرده شود.شاید دیر، شاید دور، ... اما نور؛ ... از روزنهای که باید، ... خواهد تابید.

