حکم شرعی خوردن میوه درخت همسایه که به حیاط ما افتاده چیست؟

به گزارش گفتمان ما به نقل از ILNA،

زندگی در مجاورت دیگران، گاه مسائل کوچکی را به اختلافاتی بزرگ تبدیل می کند. یکی از رایج ترین این مسائل، ورود شاخه های درخت همسایه به حیاط، پشت بام یا بالکن منزل ما است. در چنین حالتی پرسش های متعددی مطرح می شود: آیا می توان شاخه های مزاحم را قطع کرد؟ آیا خوردن میوه هایی که در ملک ما قرار گرفته اند جایز است؟ و صاحب درخت چه حقی نسبت به میوه ها و شاخه های واردشده دارد؟ اصل مالکیت صاحب درخت در فقه اسلامی، درخت و میوه های متصل به آن، متعلق به صاحب درخت است. بنابراین، صرف افتادن میوه در ملک همسایه یا وارد شدن شاخه به خانه او، مالکیت میوه را تغییر نمی دهد. بر اساس پاسخ ارائه شده، در هر حال نمی توان بدون اجازه صاحب درخت یا اطمینان به رضایت او، از میوه ها استفاده کرد. این حکم، هم بر اصل مالکیت استوار است و هم بر لزوم رعایت حق همسایه. ملاک اجازه یا اطمینان به رضایت ملاک اصلی در جواز استفاده از میوه، اجازه صاحب درخت یا اطمینان متعارف به رضایت اوست. بنابراین، اگر همسایه به طور صریح اجازه دهد یا از قرائن و شرایط، اطمینان حاصل شود که او راضی است، استفاده از میوه ها اشکالی ندارد. اما اگر چنین اجازه یا اطمینانی وجود نداشته باشد، برداشتن و خوردن میوه ها جایز نیست. این مسئله نشان دهنده اهمیت احترام به مالکیت دیگران و پرهیز از تصرف بدون مجوز است. میوه های افتاده در حیاط ما فرض کنید میوه های درخت همسایه به حیاط یا پشت بام منزل ما افتاده است. آیا می توانیم آن ها را بخوریم؟ پاسخ منفی است، مگر اینکه اجازه صاحب درخت را داشته باشیم یا اطمینان داشته باشیم که او راضی است. بنابراین، صرف قرار گرفتن میوه در ملک ما، مجوز استفاده از آن نیست. بهترین کار در چنین مواردی، هماهنگی با صاحب درخت است؛ مثلاً از او اجازه بگیریم یا به او اطلاع دهیم که میوه ها را جمع آوری کرده و در اختیارش قرار می دهیم. حکم قطع شاخه های درخت همسایه که وارد منزل شده اند شرایط جواز قطع شاخه اگر ورود شاخه های درخت همسایه به منزل، موجب مزاحمت و سلب آسایش شده و صاحب خانه راضی به آن نیست، تکلیف چیست؟ بر اساس پاسخ ارائه شده، چنانچه برگرداندن شاخه ها به سمت ملک همسایه ممکن باشد، صاحب خانه تنها می تواند شاخه ها را به طرف ملک او برگرداند. این اقدام باید با کمترین آسیب و بدون تخریب درخت انجام شود. مراحل قانونی و شرعی در صورت عدم امکان برگرداندن در غیر این صورت، یعنی اگر برگرداندن شاخه ها ممکن نباشد، صاحب خانه باید به صاحب درخت اعلام کند و از او بخواهد که اقدام لازم را انجام دهد. اگر صاحب درخت اقدامی نکرد، صاحب خانه می تواند با اجازه حاکم شرع (دادگاه) قسمت هایی که وارد خانه شده را قطع کند. بنابراین، اقدام خودسرانه و بدون طی این مراحل جایز نیست. این حکم، هم از باب قاعده لاضرر و هم از باب حفظ نظم اجتماعی و جلوگیری از هرج ومرج است. تأکید بر پرهیز از خودیاری نکته مهم این است که صاحب خانه نمی تواند بدون رعایت مراحل فوق، شخصاً اقدام به قطع شاخه ها کند. خودیاری در چنین مواردی می تواند منجر به تخریب اموال دیگران و ایجاد اختلافات بیشتر شود. بنابراین، لازم است ابتدا از راه های مسالمت آمیز وارد شد و در صورت لزوم، از مراجع ذیصلاح کمک گرفت.